Termin landrace – odmiana pierwotna, rodzima – pojawia się dziś coraz częściej w opisach medycznej marihuany. Dla jednych pacjentów to ciekawostka dotycząca pochodzenia genetyki, dla innych istotny argument przy wyborze terapii. Warto jednak rozumieć, co ta nazwa faktycznie oznacza, a czego nie gwarantuje.
Czym są odmiany landrace?
Landrace to populacje konopi, które rozwijały się przez wiele pokoleń w obrębie jednego regionu geograficznego. Na ich cechy wpływał lokalny klimat, gleba, wysokość nad poziomem morza oraz tradycyjne praktyki uprawowe miejscowej ludności.
W odróżnieniu od wielu współczesnych hybryd, odmiany landrace nie powstały przez celowe krzyżowanie odległych linii genetycznych. Ich charakter był wynikiem naturalnego przystosowania do środowiska oraz lokalnej selekcji prowadzonej przez ludzi.
Nie oznacza to jednak, że dzisiejsza odmiana medyczna opisana jako Afghan Kush czy Hindu Kush jest dokładnie tą samą rośliną, która rosła w danym regionie kilkadziesiąt lat temu. Produkty dostępne w aptekach są już efektem selekcji, kontrolowanej uprawy i standaryzacji.
Jakie odmiany landrace są dostępne w Polsce?
- Afghan Kush – genetyka wywodząca się z afgańskich populacji konopi z regionu gór Hindukusz
- Hindu Kush – odmiana oparta na genetyce Hindu Kush, populacji związanej z tym samym pasmem górskim, na pograniczu Afganistanu i Pakistanu
- Bakerstreet – nazwa własna (handlowa), pod którą kryje się w rzeczywistości genetyka Hindu Kush; to jedna z najdłużej dostępnych na polskim rynku medycznym odmian tego typu
Warto pamiętać, że nazwa handlowa nie zawsze mówi wszystko o pochodzeniu genetycznym. Bakerstreet jest dobrym przykładem – pacjenci znają tę nazwę od lat, ale jej rodowód prowadzi do klasycznej odmiany Hindu Kush.
Dobór naturalny – jak powstawały landrace
Populacje landrace kształtował przede wszystkim dobór naturalny, działający przez dziesięciolecia lub stulecia w konkretnych warunkach środowiskowych. Rośliny lepiej przystosowane do lokalnego klimatu, gleby, wysokości, suszy, chłodu czy chorób miały większą szansę przetrwać i przekazać swoje cechy kolejnym pokoleniom.
Skutkiem był wysoki poziom różnorodności genetycznej wewnątrz jednej, pozornie jednolitej populacji. To ważne zastrzeżenie: pierwotne populacje landrace nie były idealnie powtarzalne ani jednorodne chemicznie.
W obrębie jednej populacji mogły występować różne chemotypy, czyli rośliny o odmiennych proporcjach kannabinoidów – na przykład z dominacją THC, z bardziej zbliżonym stosunkiem THC:CBD albo z przewagą CBD. Dlatego tradycyjny produkt wytwarzany z wielu roślin mógł mieć uśredniony profil, który niekoniecznie odpowiadał składowi pojedynczej rośliny.
Obok doboru naturalnego działała też selekcja prowadzona przez lokalnych rolników. Wybierali oni rośliny o pożądanych cechach: lepszym plonie, mocniejszym aromacie, większej odporności albo bardziej przewidywalnym efekcie. To połączenie procesów naturalnych i ludzkiej selekcji ukształtowało charakter poszczególnych populacji landrace.
Krzyżowanie odmian
Nazwa landrace nie oznacza, że dostępna dziś w aptece odmiana to dokładnie ta sama roślina, która rosła w Hindukuszu pół wieku temu. Dekady selektywnej uprawy, prowadzonej po to, by dopasować rośliny do oczekiwań rynku i standardów medycznych, sprawiły, że współczesny Afghan Kush czy Hindu Kush to rośliny już wyraźnie selekcjonowane.
Kluczowa różnica leży w metodzie. Landrace przechodziły selekcję głównie w obrębie jednej lokalnej puli genetycznej, bez krzyżowania odmian pochodzących z odległych, niespokrewnionych regionów.
Współczesne odmiany hybrydowe powstają natomiast przez świadome krzyżowanie różnych linii – landrace z landrace, landrace z hybrydami albo hybryd z hybrydami. Celem może być konkretny profil kannabinoidowo-terpenowy, większy plon, krótszy czas kwitnienia, odporność na choroby albo większa powtarzalność rośliny.
Dlatego współczesne hybrydy typu Gelato, Cookies czy Runtz są znacznie dalej przekształcone hodowlano niż klasyczne odmiany o rodowodzie Afghan Kush czy Hindu Kush.
Odmiana to nie wszystko – znaczenie terroir i warunków uprawy
Sama nazwa odmiany nie mówi wszystkiego o produkcie. W konopiach, podobnie jak w winie, znaczenie może mieć terroir, czyli warunki, w jakich roślina była uprawiana.
Na końcowy profil wpływa nie tylko genetyka, ale też światło, temperatura, wilgotność, podłoże, sposób prowadzenia rośliny, moment zbioru, suszenie i curing. Dlatego ta sama genetyka może wyglądać, pachnieć i wypadać chemicznie inaczej w zależności od miejsca oraz metody uprawy.
Dla pacjenta najważniejsze są aktualne parametry konkretnej partii: THC, CBD, profil terpenowy, jakość surowca oraz własna reakcja organizmu
Podsumowanie
Odmiany landrace to regionalne populacje konopi, które przez wiele pokoleń rozwijały się w określonych warunkach środowiskowych. Są fundamentem wielu współczesnych odmian, ale produkty dostępne dziś w aptekach są już efektem selekcji, kontrolowanej uprawy i standaryzacji. Nazwa handlowa nie jest gwarancją identycznego genotypu.
Klasyczne genetyki mogą mieć wspólne historyczne korzenie, ale konkretne produkty pod tą samą nazwą, dostępne na rynku mogą różnić się selekcją, warunkami uprawy i profilem chemicznym.
Najprościej mówiąc: landrace to korzenie współczesnych odmian konopi, ale nie gwarancja konkretnego działania, mocy ani profilu chemicznego.
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Decyzje dotyczące wyboru konkretnego produktu leczniczego należy zawsze konsultować z prowadzącym terapię lekarzem.
W powstaniu artykułu pomagał Pan Herer – Budtender – specjalista od zapachów i profili terpenowych występujących w konopiach.
Źródła
- Camacho Villa T.C., Maxted N., Scholten M., Ford-Lloyd B., Defining and identifying crop landraces, Plant Genetic Resources, 2005.
- Small E., Beckstead H.D., Common cannabinoid phenotypes in 350 stocks of Cannabis, Lloydia, 1973.
- de Meijer E.P.M. i wsp., The inheritance of chemical phenotype in Cannabis sativa L., Genetics, 2003.
- McPartland J.M., Small E., A classification of endangered high-THC cannabis domesticates and their wild relatives, PhytoKeys, 2020.
- Zhang Q. i wsp., Latitudinal Adaptation and Genetic Insights Into the Origins of Cannabis sativa L., Frontiers in Plant Science, 2018.
- Ren G. i wsp., Large-scale whole-genome resequencing unravels the domestication history of Cannabis sativa, Science Advances, 2021.
