Wprowadzenie do ekstraktów konopnych

Ekstrakty konopne to preparaty otrzymywane z konopi, zawierające skoncentrowane kannabinoidy, przede wszystkim THC i CBD. Mogą różnić się składem, stężeniem, sposobem otrzymywania i drogą podania.

Ten artykuł dotyczy ekstraktów wykorzystywanych w terapii medyczną marihuaną w polskich aptekach, a nie wszystkich koncentratów dostępnych na światowym rynku konopnym. Omawiamy preparaty olejowe, oczyszczone ekstrakty do waporyzacji oraz żywicę wyciskaną, którą mogą sporządzać odpowiednio przygotowane apteki. Dostępność poszczególnych produktów i usług recepturowych należy potwierdzić w aptece.

Ekstrakty doustne i wziewne – czym się różnią?

Najważniejszą różnicą z perspektywy pacjenta jest droga podania, ponieważ wpływa ona na szybkość pojawiania się i czas utrzymywania efektów. Metoda otrzymywania ekstraktu nie określa sama w sobie sposobu stosowania gotowego leku.

Podane wartości są orientacyjne. Zależą między innymi od preparatu, dawki i indywidualnej reakcji pacjenta. Oleje stosowane na błonę śluzową jamy ustnej mogą mieć inny przebieg wchłaniania niż te połykane. Czas odczuwania działania nie wyznacza bezpiecznego momentu prowadzenia pojazdu.

Preparatów olejowych przeznaczonych do przyjmowania doustnego nie wolno samodzielnie używać do inhalacji. Drogę podania sprawdź w zaleceniach dla konkretnego leku.

Dokładniejsze porównanie znajdziesz w poradniku Czas działania medycznej marihuany.

Rodzaje ekstraktów konopnych dostępnych w polskiej recepturze aptecznej

1. Ekstrakty olejowe – preparaty do stosowania doustnego

Ekstrakty olejowe zawierają kannabinoidy w odpowiednim nośniku tłuszczowym, np. oleju MCT. Mogą powstawać przemysłowo albo być sporządzane przez farmaceutę w aptece.

W produkcji przemysłowej kannabinoidy można pozyskiwać z konopi między innymi z wykorzystaniem etanolu lub CO₂. Następnie ekstrakt jest odpowiednio przetwarzany, standaryzowany i przygotowywany w nośniku olejowym. W recepturze aptecznej możliwe jest również przygotowanie określonych preparatów z surowca konopnego, o ile apteka dysponuje odpowiednimi warunkami i metodami kontroli jakości.

Najważniejsze właściwości:

• Podanie: doustne lub na błonę śluzową jamy ustnej – zgodnie z przeznaczeniem konkretnego preparatu.
• Skład: określona zawartość THC i CBD; pozostałe składniki zależą od produktu.
• Otrzymywanie: m.in. ekstrakcja etanolem lub CO₂, a następnie przygotowanie odpowiedniej postaci olejowej.

Co warto wiedzieć? Olej nie oznacza automatycznie ekstraktu „pełnospektralnego” ani preparatu otrzymanego jedną konkretną metodą. Znaczenie ma rzeczywisty skład podany w dokumentacji. Po połknięciu działanie pojawia się z opóźnieniem, dlatego nie należy przyjmować kolejnej dawki tylko dlatego, że efekt nie wystąpił od razu.

2. Żywica wyciskana (rosin) – ekstrakt otrzymywany mechanicznie

Rosin to skoncentrowana żywica uzyskiwana z materiału konopnego poprzez zastosowanie nacisku i temperatury, bez użycia rozpuszczalników ekstrakcyjnych.

W kontekście polskich aptek rosin należy rozpatrywać przede wszystkim jako preparat, którego sporządzenie może być możliwe w odpowiednio wyposażonej pracowni recepturowej. Nie jest to równoznaczne z powszechną dostępnością gotowego rosinu w aptekach. Możliwość wykonania konkretnego leku wymaga potwierdzenia z farmaceutą i zgodności z receptą oraz dokumentacją surowca.

Najważniejsze właściwości:

• Otrzymywanie: mechaniczne wyciskanie żywicy przy użyciu nacisku i temperatury.
• Postać: skoncentrowana, zwykle lepka żywica.
• Skład: kannabinoidy oraz zmienne ilości terpenów i innych składników roślinnych.
• Stężenie THC i CBD: zależne od materiału wyjściowego i procesu otrzymywania.
• Podanie: wyłącznie drogą przewidzianą dla konkretnego, prawidłowo sporządzonego leku.

Co warto wiedzieć? Brak rozpuszczalników w procesie wyciskania nie oznacza automatycznie większej czystości lub bezpieczeństwa. Rosin nie musi też zawierać ponad 80% THC ani zachowywać pełnego profilu terpenowego. Nie ma podstaw, aby na podstawie samej metody otrzymywania przypisywać mu szczególną skuteczność w leczeniu określonych chorób.

3. Oczyszczony ekstrakt do waporyzacji (extractum purum)

W polskich aptekach można spotkać surowce recepturowe oznaczone jako ekstrakt do waporyzacji extractum purum, w tym produkty o deklarowanej zawartości 40% lub 80% THC. W odpowiednio przygotowanej aptece ekstrakt może zostać umieszczony we wkładzie przeznaczonym do właściwego urządzenia inhalacyjnego.

Najważniejsze właściwości:

• Podanie: wziewne, przy użyciu urządzenia odpowiedniego dla przygotowanego leku.
• Skład: określona zawartość kannabinoidów, zależna od produktu.
• Postać: skoncentrowany ekstrakt wykorzystywany w recepturze aptecznej.

Co warto wiedzieć? Wysokie stężenie THC wymaga szczególnej ostrożności przy dawkowaniu. Nie każdy waporyzator do suszu nadaje się do koncentratów, a preparatu nie należy samodzielnie przelewać do przypadkowych wkładów ani rozcieńczać innymi substancjami.

Który ekstrakt wybrać?

Nie istnieje jeden rodzaj ekstraktu odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Znaczenie mają przede wszystkim cel leczenia, zawartość THC i CBD, droga podania oraz indywidualna tolerancja.

Preparaty doustne zwykle działają wolniej i dłużej, natomiast preparaty wziewne pozwalają szybciej zaobserwować początek działania. Nie oznacza to, że większe stężenie THC, bardziej zaawansowana metoda oczyszczania czy brak rozpuszczalników przekładają się automatycznie na większą skuteczność terapii.

O wyborze preparatu i jego dawkowaniu decyduje lekarz. Nie należy samodzielnie zamieniać oleju na ekstrakt do waporyzacji ani przeliczać dawek między różnymi drogami podania na podstawie samego procentu THC.

Powiązane poradniki

• Dawkowanie medycznej marihuany, jak bezpiecznie zaczyna się terapię? 
• Skutki uboczne medycznej marihuany 
• Interakcje medycznej marihuany z lekami 

Źródła

• Health Canada, Cannabis for medical purposes: Using a cannabis product  – orientacyjny czas działania różnych dróg podania.
• GdziePoLek, Ekstrakty medycznej marihuany  – opracowanie farmaceutyczne dotyczące preparatów spotykanych w polskich aptekach.
• Konopie i medyczne zastosowanie kannabinoidów – praktyczne rekomendacje  – informacje o sporządzaniu ekstraktów w recepturze aptecznej.

Informacja medyczna

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi instrukcji samodzielnego sporządzania ani dawkowania ekstraktów. Dostępność produktów i możliwość wykonania leku recepturowego mogą różnić się między aptekami. Przed rozpoczęciem stosowania należy uzyskać od lekarza jednoznaczne zalecenia dotyczące preparatu, dawki i drogi podania.